Pośród roślin danego gatunku mamy często do wyboru cały szereg odmian. Przykładem może być gatunek Picea pungens, czyli świerk kłujący, w obrębie którego znajdziemy najróżniejsze odmiany, które możemy podzielić uwzględniając cechy charakterystyczne takie jak np.:

  • silnie wysrebrzone igły („Hoopsii”, „Koster”),
  • regularny, stożkowy pokrój („Fat Albert”, „Blue Diamond”)
  • formy zbliżone do kulistych lub kolumnowych („Glauca Globosa”, „Iseli Fastigiate”)
  • wiosenne przyrosty żółte lub kremowe („Białobok”, „Maigold”),
  • formy o zwisłych pędach, płaczące lub płożące się po ziemi („Glauca Procumbens”, „The Blues”),
  • karłowy, powolny wzrost („Brynek”, „Scottie”).

Niektóre odmiany łączą w sobie więcej z tych cech, tworząc bardzo oryginalne formy.

Hoopsii

Glauca Globosa

Iseli Fastigiate

Białobok

The Blues

Jak powstają takie odmiany? Generalnie na dwa sposoby: z nasion lub z fragmentów zmutowanych roślin.

Pozyskiwanie nowych odmian z nasion.

Pośród młodych siewek wysiewanych w dużych ilościach ze zwykłych nasion można czasem trafić na ciekawe okazy. Kiedy jedno z tysięcy drzewek zdecydowanie różni się od pozostałych, warto je obserwować. Może to właśnie nowa odmiana.

Aby zwiększyć prawdopodobieństwo znalezienia mutacji pośród siewek stosuje się nasiona zebrane z już zmutowanych roślin. W wielu przypadkach mutanty takie są bezpłodne i nie wytwarzają nasion. Jeżeli jednak mamy odmianę, która jest płodna (ma szyszki i nasiona) warto je wysiać w nadziei na uzyskanie niespotykanych okazów. Wprawdzie cecha charakterystyczna często zanika u potomstwa, jednak jeżeli wyhodujemy siewki z nasion zebranych np. z jodły koreańskiej „Silberlocke”, istnieje spora szansa, że przynajmniej część z nich będzie miała wywinięte igły.

W pogoni za niezwykłymi okazami hodowcy posuwają się do najróżniejszych działań. Przykładem może być jodła koreańska „Blue Magic” otrzymana z nasion traktowanych radioaktywnym kobaltem dla uzyskania niebieskiego zabarwienia igieł.

Również krzyżowanie gatunków i odmian może zaowocować ciekawymi efektami. Zapyla się w tym celu jedną odmianę pyłkiem drugiej, następnie zbiera nasiona, wysiewa i obserwuje.

Jodła koreańska „Silberlocke”

Jodła koreańska „Blue Magic”

Pozyskiwanie nowych odmian z fragmentów zmutowanych roślin.

Mutacje na roślinach najczęściej przybierają formę tzw. czarciej miotły (witch’s broom – WB), czyli np. karłowego pędu o zdecydowanie gęstszej formie niż inne gałęzie na danej roślinie. Czarcie miotły są efektem porażenia wirusem. Ciekawym przykładem jest „Green Twist” – czarcia miotła znaleziona na odmianie „Torulosa” – już zmutowanej sośnie wejmutce. Cechą charakterystyczną „Torulosy” są poskręcane igły, natomiast porażenie wirusem spowodowało skarlenie, dzięki czemu uzyskano wolno rosnącą wejmutkę o poskręcanych igłach.

Inną formą są tzw. sporty, czyli spontaniczne mutacje. Mogą to być przebarwienia liści lub igieł na części rośliny, np. igły z żółtymi paskami rosnące tylko na jednej gałęzi krzewu.

Zmutowane fragmenty roślin znalezione w lasach, ogrodach czy szkółkach można rozmnożyć przez szczepienie i obserwować. Jeśli cecha charakterystyczna jest trwała i powtarzalna – uzyskamy nową odmianę.

Czarcia miotła na sośnie pospolitej

Sosna wejmutka „Green Twist”